پشت هر فرش نفیس، شبکه‌ای پیچیده از روابط اجتماعی، پویایی‌های کاری و شیوه‌های فرهنگی نهفته است که اغلب مورد غفلت واقع می‌شود. تولید یک فرش تبریز تنها اجرای یک طرح بر دار فرش نیست؛ بلکه نتیجه انتقال مهارت بین‌نسلی، حافظه جمعی، هویت محلی، و دانشی جسمانی است. هر گره در ساختار فرش حاصل ساعت‌ها کار دقیق و طاقت‌فرساست، که اغلب در شرایط دشوار و توسط افرادی انجام می‌شود که صدای آن‌ها در متون علمی کمتر شنیده شده است.

پژوهش در باب فرش‌های ایرانی موضوع جدیدی نیست. تاریخ‌نویسان، مورخان هنر و اقتصاددانان، مطالعات بسیاری در باب ویژگی‌های زیبایی‌شناختی، نقوش، رنگ‌ها، بازارهای صادراتی و تأثیر اقتصادی فرش‌های ایرانی انجام داده‌اند. در بسیاری از این آثار، فرش به‌عنوان کالایی فرهنگی یا نماد ملی در نظر گرفته شده است.

بااین‌حال، این بدنه ادبی بیشتر به جنبه‌های کالایی و نمادین فرش‌ها می‌پردازد و اغلب از پرداختن به دنیای اجتماعی و تجربه روزمره بافندگان غافل می‌ماند. اگرچه استثناهایی در قالب پژوهش‌های مردم‌نگارانه پیشگام درباره تولید صنایع دستی روستایی در ایران وجود دارد، اما این پژوهش‌ها بسیار اندک‌اند، و حتی کمتر از آن به تبریز اختصاص دارند. در نتیجه، صدای بافندگان فرش، به‌ویژه زنان و جوانان، عمدتاً در گفتمان‌های دانشگاهی و سیاست‌گذاری غایب است.

این غیبت اهمیت زیادی دارد، زیرا مانع درک کامل از فرش‌بافی به‌عنوان یک نظام اجتماعی زنده می‌شود. بدون فهم واقعیت‌های پیچیده زندگی بافندگان -آرزوها، دشواری‌ها، راهبردهای سازگاری و تفسیرهای آنان از کار خود- هر گونه تلاش برای حفظ یا توسعه این بخش، سطحی یا اشتباه خواهد بود.

این پژوهش با عنوان کامل «کار تجسم‌یافته و دانش محلی بافندگان فرش: پژوهشی مردم‌نگارانه در تبریز» در مسیر بررسی مردم‌نگارانه جامعۀ بافندگان فرش در تبریز، رسیدن به این اهداف را مدنظر قرار داده است:

1- مستندسازی و تحلیل زندگی روزمره، شرایط کاری، و روابط اجتماعی فرشبافان تبریز از طریق کار میدانی عمیق مردم‌نگارانه.

2- فهم این‌که فرشبافان چگونه معنا و هویت کار خود را در بستر فرهنگ محلی، زندگی خانوادگی و هویت جمعی می‌سازند.

3- بررسی پیامدهای تحولات اقتصادی، فناورانه و فرهنگی -از جمله جهانی‌شدن، ماشینی‌شدن، و تغییرات بازار- بر معیشت و پایداری جوامع فرشبافی.

4- مطالعه نقش جنسیت، سن، و پویایی‌های بین‌نسلی در شکل‌گیری الگوهای کاری، انتقال مهارت، و جایگاه اجتماعی در صنعت فرشبافی.

5- شناسایی راهبردهای مقابله، سازگاری، و اشکال عاملیت که فرشبافان برای مواجهه با چالش‌ها و حفظ سنت‌های خود به‌کار می‌گیرند.

6- افزودن به مباحث علمی در حوزه کار دستی، میراث فرهنگی، اقتصاد غیررسمی و تاب‌آوری اجتماعی از طریق ارائه‌ی یک مطالعه‌ی موردی عمیق از ایران.

7- ارائه توصیه‌های عملی برای سیاست‌گذاران، نهادهای فرهنگی، و سازمان‌های محلی جهت حمایت مؤثرتر از معیشت و پایداری فرهنگی فرشبافان.

مجری طرح آقای عادل محبتیان است و با اعتبار 120 میلیون تومان در مدت زمان شش ماه اجرا می‌شود.

نظارت این طرح نیز بر عهده آقایان رسول روفه‌گر و حسین ملکی خواهد بود.