در میان شهرهای ایران، تبریز جایگاهی یگانه دارد؛ نه‌تنها به‌دلیل نقش سیاسی و اقتصادی آن در ادوار مختلف، بلکه به‌عنوان یکی از کانون‌های شکل‌گیری اندیشه و فرم در تاریخ شهرسازی ایران. در مطالعات هنری، اصطلاح «مکتب تبریز» برای توصیف جریان‌های نگارگری به‌کار رفته و سه دورۀ مکتب تبریز (ایلخانی، ترکمان–صفوی، و قاجار) مورد مطالعه قرار گرفته است. . دورۀ اول این مکتب به عنوان اولین تلفیق جدیِ سنت‌های هنری شرق آسیا با نقاشی اسلامی و دورۀ دوم با آوردن بهزاد از هرات به تبریز، توسط شاه اسماعیل شناخته می‌شود. برخی دورۀ سومی را برای آن نیز قائل‌اند که مربوط به دوران حکومت قاجار است. بااین‌حال، مفهوم «مکتب شهرسازی تبریز» تاکنون به‌صورت منسجم و تحلیلی تبیین نشده است. این در حالی است که بازسازی و احیای این شهر طی تاریخ، پس از زلزله‌های ویرانگر، جنگ و فراز و نشیب‌های سیاسی، می‌تواند حاکی از وجود اصول و مبانی مکتبی معین باشد. «مکتب شهرسازی» در این پژوهش، به‌عنوان یک جریان فکری-عملی فهم می‌شود که در آن رابطه‌ای دوسویه و دیالکتیکی میان کالبد شهر و سیاق فکری–فرهنگی آن وجود دارد.

مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر آن است که چگونه می‌توان از خلال سه دورۀ تاریخی ایلخانی، ترکمانان، و قاجار میراث شهرسازی مکتب تبریز را به‌صورت تاریخی–تحلیلی تبیین کرد و نشان داد که در دل گسست‌های سیاسی و تحولات اجتماعی، نوعی از انسجام فرهنگی در شهر تداوم یافته است. این انسجام نه به معنای یکنواختی، بلکه درهم‌تنیدگیِ پویای فرهنگ، فضا و نهادهای شهری است که در کالبد و حیات روزمرۀ شهر تبریز تجسم یافته است. در پاسخ به این مسئله، پژوهش مفهوم «انسجام فرهنگی شهر» را به‌مثابه سازوکاری مولد و تداوم‌بخشِ مکتب شهرسازی تبریز برمی‌سازد. این مفهوم، که از تلفیق نظریه‌های «انسجام اجتماعی» با مبانی نظری فرهنگ و کالبد شهر مشتق می‌شود، بر این باور است که فرهنگ، به‌عنوان حوزه‌ای میانجی میان عینیت (کالبد شهر) و ذهنیت (سیاق فکری–فرهنگی)، عامل اصلی تداوم تاریخی شهر است.

بر این اساس، پژوهش حاضر با اتخاذ روش تحلیل تاریخی، ابتدا رابطۀ دوسویۀ کالبد و سیاق فکری- فرهنگی را در سه دورۀ تاریخی بازخوانی می‌کند، سپس بر پایۀ آن، مدل فرضیِ «انسجام فرهنگی شهر» را برمی‌سازد و نهایتاً آن را در بستر عصر مشروطه به عنوان مقطعی اساسی در تحول سیاسی و اجتماعی ایران و تبریز، مورد آزمون قرار می‌دهد. نتیجۀ این بررسی، تبیین نحوۀ تداوم مکتب شهرسازی تبریز به‌مثابۀ تجسمی از انسجام فرهنگی شهر است؛ مفهومی که امکان بازتعریف میراث شهرسازی ایرانی را در چارچوبی نظری و تحلیلی فراهم می‌آورد.

پژوهشگرِ این طرح آقای مرضیه ثابت اقلیدی به نمایندگی از دانشگاه هنر اسلامی تبریز (در چارچوب قرارداد همکاری در برگزاری دوره مشترکِ پسادکتری) بوده و با اعتبار 180 میلیون تومان در مدت زمان 12 ماه اجرا می‌شود.

نظارت بر اجرای این طرح نیز بر عهده خانم ساناز جعفرپور ناصر و آقای احد ابراهیم‌پور خواهد بود.