مدیریت پایدار پسماند شهری در کلان‌شهرهایی مانند تبریز با چالش اساسی نرخ پایین و ناهمگون تفکیک زباله از مبدأ مواجه است. علی‌رغم صرف هزینه‌ها و تلاش‌های گسترده توسط شهرداری، الگوهای رفتاری شهروندان در حوزه پسماند همچنان به‌مثابه «جعبه سیاهی» باقی مانده است که درون آن، معناها، انگیزه‌ها، موانع و منطق‌های عملی متفاوتی در جریان است. رویکردهای رایج که عمدتاً کمّی، پیمایشی و مبتنی بر مدل‌های خطی رفتار برنامه‌ریزی‌شده هستند، به دلیل غفلت از زمینه‌های اجتماعی-فرهنگی، ساختارهای نامساوی سرمایه و نظام‌های درونی‌شده ادراک (عادتواره)، توانایی فهم عمیق و تفکیک‌شده از کنش‌های شهروندان را ندارند.

در این پژوهش با عنوان اصلی «بازسازی الگوی تفکیک زباله در مبدا در شهر تبریز؛ پدیدارشناسی و تیپیفیکیشن رفتار شهروندان بر اساس پروفایل‌های سرمایه و عادت‌واره» پژوهشگر درصدد بازسازی نظری و عملی الگوی تفکیک زباله از مبدأ در شهر تبریز از طریق کشف و طبقه‌بندی «پروفایل‌های رفتاری» شهروندان بر اساس نظریه سرمایه و عادتواره پیر بوردیو و روش‌شناسی تیپیفیکیشن (گونه‌شناسی ایده‌آل) آلفرد شوتز است.

این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از راهبرد پدیدارشناسی تفسیری انجام می‌شود. جامعه پژوهش شامل کلیه سرپرستان خانوار یا افراد مؤثر در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با دفع زباله در مناطق ده‌گانه شهرداری تبریز است. نمونه‌گیری به صورت هدفمند با حداکثر تنوع (از نظر منطقه، نوع مسکن، سن، جنسیت، طبقه اقتصادی-اجتماعی) انجام می‌شود و حجم نمونه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه می‌یابد.

انتظار می‌رود بین ۳ تا ۵ پروفایل رفتاری متمایز (مانند «پروفایل فرهیخته بی‌اعتماد»، «پروفایل سنتی صرفه‌جو»، «پروفایل شبکه‌مند محلی»، «پروفایل کنشگر مدنی» و «پروفایل منفعل بی‌تفاوت») شناسایی شود.

این پژوهش نخستین تلاش نظام‌مند در ایران برای کاربست تلفیقی نظریه بوردیو و روش‌شناسی تیپیفیکیشن در حوزه مدیریت پسماند شهری با رویکرد صرفاً کیفی است. خروجی آن فراتر از توصیف‌های کلی، نقشه‌ای عملیاتی برای شخصی‌سازی سیاست‌ها در اختیار شهرداری تبریز قرار می‌دهد. همچنین از نظر نظری، مدلی بومی برای تحلیل کنش‌های زیست‌محیطی بر اساس سرمایه و عادتواره ارائه می‌کند.

مجریان طرح آقای محمدباقر علیزاده مقدم و خانم سولماز سقلی هستند و با اعتبار 150 میلیون تومان در مدت زمان 17 هفته اجرا می‌شود.

نظارت این طرح نیز بر عهده آقای مهدی حمیدی شفیق خواهد بود.