امروزه کارخانه‌های متروک تبریز، همانند نمونه‌های جهانی، با تهدیدهایی مواجه‌اند که نه‌تنها سیمای شهری را مخدوش کرده، بلکه موجب کاهش امنیت، افزایش آسیب‌های اجتماعی و گسترش کاربری‌های نامناسب شده است. بررسی نقشه‌های تاریخی نشان می‌دهد که موقعیت مکانی و گسترۀ کارخانه‌ها در بافت شهری پتانسیل بالایی برای بازآفرینی و احیای هویت شهری فراهم می‌آورد.

فقدان رویکردهای یکپارچه و خلاقانه در تبریز موجب شده است که این فضاها همچنان به‌عنوان لکه‌های ناکارآمد در بافت شهری باقی بمانند. بازآفرینی کارخانه‌های متروک، ضمن حل معضلات زیست‌محیطی و اجتماعی، می‌تواند با خلق کاربری‌های نوین شهری، پیوند میان گذشته و حال را احیا کرده و هویت تاریخی شهر را باززنده سازد.

هدف اصلی از انجام این پژوهش، شناسایی راهبردها و الگوهای مناسب برای بازآفرینی کارخانه‌های متروکه شهر تبریز با رویکرد حفاظت از میراث صنعتی و توسعه پایدار شهری است. در این بین، نمونه‌های موفق بازآفرینی کارخانه‌های صنعتی در ایران و جهان هم تحلیل شده و راهکارهای پیشنهادی برای احیای عملکردی این فضاها در راستای توسعه پایدار ارائه خواهد شد.

روش انجام کار و تجزیه و تحلیل داده‌ها در این پژوهش به شرح ذیل خواهد بود:

1- مطالعات اولیه:

1. ابتدا مطالعات زمینه‌ای و اسنادی درباره تاریخچه صنعتی تبریز، کارخانه‌های متروک و وضعیت کالبدی و اجتماعی آن‌ها انجام می‌شود.
2. این مطالعات شامل بررسی نقشه‌ها و اسناد تاریخی، مستندسازی کاربری‌ها، مالکیت و تحلیل موقعیت در بافت شهری است.
3. خروجی این مرحله، شناسنامه کالبدی و اجتماعی کارخانه‌ها و فهرست گزینه‌های قابل مطالعه خواهد بود.

2- تحلیل و شناسایی عوامل مؤثر:

1. داده‌های گردآوری شده با بهره‌گیری از تحلیل کیفی و مقایسه‌ای بررسی می‌شوند تا شاخص‌ها و معیارهای بازآفرینی استخراج شوند.
2. با استفاده از SWOT، نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای مرتبط با هر کارخانه مشخص می‌شود.
3. این مرحله کمک می‌کند یک کارخانه نمونه مناسب برای ارائه پیشنهادات اجرایی شناسایی شود.

3- انتخاب کارخانه نمونه:

1. بر اساس نتایج تحلیل اولیه، یک کارخانه با بیشترین پتانسیل بازآفرینی فرهنگی-اجتماعی و قابلیت اجرایی انتخاب می‌شود.
2. این انتخاب بر پایه شاخص‌هایی مانند وضعیت کالبدی، قابلیت دسترسی، ارزش تاریخی و اجتماعی و ظرفیت مشارکت جوامع محلی صورت می‌گیرد.

4- ارائه پیشنهادات اجرایی:

1. برای کارخانه منتخب، الگوها و راهکارهای طراحی شهری و معماری ارائه می‌شود تا کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بازگردانده شوند.
2. این پیشنهادات مبتنی بر مطالعات نمونه‌های موفق داخلی و خارجی، تحلیل SWOT و سناریوهای محتمل خواهد بود.

5- خروجی نهایی:

1. مدل مفهومی بازآفرینی کارخانه‌های متروک تبریز و مجموعه‌ای از راهکارهای اجرایی قابل پیاده‌سازی ارائه می‌شود.
2. این مدل قابلیت تعمیم به سایر کارخانه‌ها و بافت‌های صنعتی متروک شهر را نیز دارد.

مجری طرح خانم لیدا بلیلان (از اعضای هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تبریز) بوده و با اعتبار 164 میلیون تومان در مدت زمان 4 ماه اجرا می‌شود.

نظارت این طرح نیز بر عهده آقای احد نژادابراهیمی (عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز) و خانم مهسا سعیدی (دانشجوی دکتری دانشگاه تهران) خواهد بود.